Kategorie

Wielokrotne podawanie lekĂłw moĹĽe rĂłwnieĹĽ prowadzić do zmniejszenia ich dziaĹ‚ania farmakologicznego. Nazywamy to „przyzwyczajeniem” siÄ™ organizmu (tkanki) do leku. JeĹ›li proces ten wystÄ™puje w ciÄ…gu krĂłtkiego czasu po kilkakrotnym podaniu leku, mĂłwimy o tachyfilak- s j i. Podanie np. efedryny doĹĽylnie kilkakrotnie co kilka minut powoduje coraz mniejsze wzrosty ciĹ›nienia krwi, aĹĽ dochodzi do caĹ‚kowitej areaktywnoĹ›ci na ten lek. JeĹ›li natomiast przyzwyczajenie wytwarza siÄ™ w wyniku dĹ‚ugotrwaĹ‚ego stosowania leku, nazywamy to toler ancjÄ…. W odniesieniu do drobnoustrojĂłw lub pasoĹĽytĂłw zmniejszenie dziaĹ‚ania przeciwbakteryjnego lub przeciwpasoĹĽytniczego nazywamy opornoĹ›ciÄ….

Przyczyny wytwarzania siÄ™ tolerancji mogÄ… być różne: – 1. Zmniejszenie wchĹ‚aniania. Tego typu tolerancja wystÄ™puje np. przy dĹ‚ugotrwaĹ‚ym podawaniu doustnym arszeniku lub przy wziewnym podawaniu gazĂłw draĹĽniÄ…cych, ktĂłre wywoĹ‚uje zapalny odczyn Ĺ‚Ä…cznotkankowy, zmniejszajÄ…cy przepuszczalność pÄ™cherzykĂłw pĹ‚ucnych dla tych gazĂłw.

– 2. WzmoĹĽenie biotransformacji. Tego typu tolerancja stosunkowo czÄ™sto wytwarza siÄ™ po stosowaniu lekĂłw o wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ciach samoindukcji, np. barbituranĂłw, glutetimidu (p. str. 89).

– 3. Zmiany w ukĹ‚adzie receptorowym. PrzyczynÄ… tolerancji (tachyfilaksji) na epinefrynÄ™ i atropinÄ™ sÄ… prawdopodobnie jakoĹ›ciowe zmiany konfiguracji receptorĂłw (samohamowanie aĹ‚losteryczne). Przy stosowaniu analgetykĂłw pochodnych fenantrenu zakĹ‚ada siÄ™ „rozmnaĹĽanie się” receptorĂłw, przy czym wystÄ™pujÄ… tzw. gĹ‚uche receptory, ktĂłre mogÄ… wiÄ…zać lek, lecz nie mogÄ… wyzwalać ĹĽadnego dziaĹ‚ania farmakologicznego.

– 4. Zaburzenie w zakresie przekaĹşnikĂłw. Ten typ tolerancji wystÄ™puje tylko przy lekach, ktĂłre dziaĹ‚ajÄ… poĹ›rednio przez wyzwalanie ustrojowych przekaĹşnikĂłw. Efedryna dziaĹ‚a np. częściowo przez wyzwolenie magazynowanej w zakoĹ„czeniach czuciowych nerwĂłw współczulnych noradrenaliny. Po kilkakrotnym podaniu efedryny magazyny zostajÄ… wyczerpane i efedryna przestaje dziaĹ‚ać.

W odniesieniu do powstawania oporności drobnoustrojów należy wyróżnić z pewnym uproszczeniem wybiórcze wyselekcjonowanie pierwotnie opornych (tj. niewrażliwych) mutantów danej populacji pod wpływem długotrwale stosowanego leku przeciwbakteryjnego oraz adapta- cyjńe zmiany przemiany materii drobnoustrojów (np. przez mutację genów, transdukcję materiału genetycznego, indukcję enzymatyczną). Do zmian adaptacyjnych należy m.in. wzmożony rozpad leku, np. przez indukowanie wytwarzania penicylinazy, wzmożoną syntezę zahamowanego przez lek przeciwbakteryjny enzymu lub zablokowanego substratu, lub wreszcie zmiany przepuszczalności błony komórkowej dla danego leku.

Leave a Reply