Kategorie

Obserwacje kliniczne wskazują, że ponad 90% kobiet ciężarnych przyjmuje przynajmniej jeden lek w czasie ciąży, a 4% nawet powyżej dziesięciu różnych leków, przy czym są one stosowane do leczenia chorób współistniejących z ciążą. Najczęściej są to leki chemioterapeutycz- ne, uspokajające (ataraktyczne) oraz leki stosowane stale w przypadku chorób przewlekłych, np. leki przeciwcukrzycowe, przeciwpadaczkowe, nasercowe, przeciwnadciśnieniowe.

Na lekarzu mającym podjąć decyzję, czy zastosować dany lek kobiecie ciężarnej, ciąży ogromna odpowiedzialność. Musi on bowiem zawsze uwzględnić, czy zastosowany lek przeniknie do płodu i czy nie spowoduje jego trwałego uszkodzenia. Dla ścisłości należy podkreślić, że nigdy nie możemy mieć zupełnej pewności, czy dany lek uważany zasadniczo za bezpieczny dla płodu nie wywoła jego uszkodzenia w określonych warunkach. Działanie teratogenne i embriotoksyczne leków jest bowiem zdeterminowane 4 podstawowymi czynnikami:

– 1) wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ciami czynnika teratogennego,

– 2) dawkÄ… teratogenu,

– 3) okresem rozwoju zarodka,

– 4) genetycznymi wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ciami zarodka.

Rodzaj i charakter zaburzenia rozwojowego

Należy podkreślić, że ten sam teratogen może wywoływać różne wady rozwojowe, np. u różnych gatunków zwierząt lub w zależności od okresu rozwoju zarodka. Jednocześnie różne teratogeny mogą wywoływać identyczne zaburzenia rozwojowe. Jest to bowiem zdeterminowane biochemicznym mechanizmem działania teratogennego związków chemicznych. Wykazano np., że mechanizm działania teratogennego talido- midu polega na hamowaniu hydroksylazy proliny przez produkty hydrolizy talidomidu, co upośledza dalsze etapy biosyntezy kolagenu. Zmienność stopnia hydrolizy talidomidu i szybkości eliminacji metabolitów u różnych gatunków zwierząt jest przyczyną gatunkowych różnic w działaniach teratogennych tego związku. Na przykład u myszy mechanizm działania teratogennego salicylanów polega na hamowaniu bio-syntezy mukopolisacharydów. Biochemiczny mechanizm działania teratogennego wyjaśnia również zależność od dawki.

Rodzaj i charakter zaburzenia rozwojowego zaleĹĽy w zasadniczym stopniu od okresu organogenezy w chwili zadziaĹ‚ania teratogenu. Na przykĹ‚ad u czĹ‚owieka bezczaszkowie [aenceialia) wystÄ™puje z zasady przy zadziaĹ‚aniu czynnikiem szkodliwym przed 26 dniem ciÄ…ĹĽy, syndaktylia — przed 6 tygodniem, rozszczep podniebienia – przed 8-9 tygodniem, a wnÄ™trostwo – przez 7-9 miesiÄ…cem. Ten sam teratogen wywoĹ‚uje różne zaburzenia rozwojowe w zaleĹĽnoĹ›ci od czasu jego zastosowania. Salicylany podane ciężarnym myszom w okresie organogenezy wywoĹ‚ujÄ… zaburzenia rozwoju szkieletu i naczyĹ„, w późniejszym zaĹ› okresie ciÄ…ĹĽy krwawienia do tkanki wÄ…trobowej i podskĂłrnej.

Istotnym czynnikiem modyfikujÄ…cym dziaĹ‚anie teratogenu jest genotyp — efekt teratogenny tego samego czynnika jest różny u różnych gatunkĂłw zwierzÄ…t, szczepĂłw, a nawet osobnikĂłw. Na przykĹ‚ad korty – zon wywoĹ‚uje rozszczep podniebienia u myszy i krĂłlikĂłw, ale nie u szczurĂłw. Salicylany sÄ… teratogenne dla myszy, ale nie dla czĹ‚owieka, przy czym zaleĹĽy to rĂłwnieĹĽ od szczepu myszy. NajwiÄ™ksze podobieĹ„stwo dziaĹ‚ania teratogennego do czĹ‚owieka stwierdza siÄ™ u maĹ‚p, ktĂłre coraz częściej stajÄ… siÄ™ obiektem badania nowych lekĂłw. Zmienność indywidualnej wraĹĽliwoĹ›ci na teratogen ilustruje fakt, ĹĽe tylko 20% kobiet, ktĂłre zaĹĽywaĹ‚y talidomid podczas krytycznego okresu ciÄ…ĹĽy, urodziĹ‚o dzieci z zaburzeniami rozwojowymi.

Leave a Reply